2 dic. 2013

Galegas en México

A última incorporación da Real Academia Galega, Fina Casalderrey, e a nai do dragón galego máis versátil de todos, Elena Gallego Abad, maleducada amiga nosa, marcharon hoxe a México para participar na Feira Internacional do Libro de Guadalajara levando con elas o espírito da literatura infantil e xuvenil que nos é propia. Para Elena é a primeira vez, mais Fina estivo por alá no 2009. Xunto a elas, haberá outros centos de escritores… e escritoras, abofé! Porque, ademais, na FIL de Guadalajara as escritoras teñen un espazo propio: falamos do galardón sor Juana Inés de la Cruz, específico para novelas en español escritas por mulleres e que recibiron, entre outras, Marcela Serrano, Laura Restrepo, ou Gioconda Belli. Para a nosa sorpresa, una galega, Cristina Sánchez-Andrade, alzouse co premio en 2004 pola obra Ya no pisa la tierra tu rey, ante o que presentimos un certo silencio ao respecto que quizais sería outro de ser home o premiado. Ou non. Talvez é que co tempo nos volvemos suspicaces. De deberes propoñémonos coñecer algo máis dela.

Volvendo a Fina e Elena, que farán en terras ultraoceánicas as nosas valentes e adiantadas escritoras? Se seguen a pauta da primeira visita de Fina Casalderrey á cita, un feixe de cousas do máis interesantes! Mais a principal delas será o encontro cos lectores e lectoras, rapaces e rapazas que teñen festa na escola eses días para aprender no propio recinto da Feira, en vivo e en directo, a emoción da literatura. Xenial!

Fina Casalderrey
Autoría: Arquivo Aelg (2009)
Fonte: Páxina da AELG
Elena Gallego Abad
Autoría: Eduardo Castro Bal (Ollo de Vidro-ACAB) (2013)
Licenza:
  CC-BY-SA 3.0
Fonte: Páxina da AELG


Como última curiosidade (atención, Bibliotecaria Maleducada!), as bibliotecarias e bibliotecarios teñen tamén as súas propias actividades e galardóns. E é que nunha Feira do Libro que se prece non podían faltar un dos seus sectores profesionais principais!

Fontes:


25 jun. 2013

Uxía Casal, tecedora de soños e realidade

Por recomendación de María Reimóndez, grande maleducada onde as haxa, hoxe dedicámoslle unha entrada neste blog á escritora galega Uxía Casal. Nacida en Compostela, exerce de profesora de galego en Ourense por moitos anos e, tras xubilarse, vai parar a Riveira, onde reside actualmente. Con numerosos contos escritos para nen@s e rapac@s ben repletos de fantasía e ciencia-ficción, entre os que se atopa O faro de Arealonga, publicará en solitario e orientado a lector@s adult@s (malia que non gustamos por estes blogs demasiado desas etiquetas), un volume de relatos inquietantes, Vidas exemplares. Tamén ten colaborado en obras colectivas.

Quen conducimos este blog decidimos poñernos mans á obra e internarnos nas profundidades da obra literaria para coñecer mellor a escrita da autora, e como non coñecemos outro método mellor para acadar o noso obxectivo fixémonos con senllos libros da autora e puxémonos á lectura. Mentres a Bibliotecaria Maleducada exploraba a contorna do faro de Arealonga, eu apostei por espiar unha vintena de vidas exemplares do máis peculiares, por certo. Grazas a iso, o presente artigo está vertebrado en dous apartados, que foi o que nos pediu o corpo respectivamente tras cadansúa lectura. En primeiro lugar, a miña compañeira aporta unha breve reseña, con algunha impresión, de O faro de Arealonga, e eu, pola miña parte, decanteime axiña por reunir o feixe de reflexións que me suscitaron os vinteún relatos de Vidas exemplares, listos para completar unha entrada sorpresa deste club de lectura noso 100% maleducado.

MINIRRESEÑA DE O FARO DE AREALONGA ESCRITA POLA BIBLIOTECARIA MALEDUCADA
O faro de Arealonga 
Historia de misterio e aventuras que relata a volta de Rosalía como xornalista aínda inexperta á súa vila natal, onde se atopará cunha serie de feitos inexplicables. Lectura, ao meu ver, axeitada para rapaz@s e non tan rapac@s onde, sen decatarte, a escritora che fai reflexionar sobre un feixe de temas actuais, como a discriminación polo físico, as dificultades cotiás para persoas con discapacidades, nomeadamente a acondroplasia (un tipo de ananismo), as relacións familiares e laborais, o descoñecemento sobre da vida de xente que temos ao lado, a globalización, a pegada que deixou (e deixa) na costa galega o narcotráfico,  a espionaxe, a investigación científica de vangarda, os límites éticos dos avances científicos… Sigo? Por suposto, como literatura que é en moitos casos a acción vese mesturada fortemente coa ficción científica, pero isto só contribúe a facer máis sorprendentes e inesperadas as respostas a todas as preguntas que o relato vai formulando.
(minirreseña da Bibliotecaria Maleducada)

CADRO DE REFLEXIÓNS ARREDOR DE VIDAS EXEMPLARES ELABORADO POR DÚAS LÚAS

Como eu non son moito de reseñas, nin tan sequera minirreseñas, hei tentar expoñer, coma sempre ideo nas entradas do Club 100%, moitvos para a reflexión arredor de Vidas exemplares. OLLO: non garanto o segredo de composición… (que pode haber o que chaman spóiler, entendámonos).

En xeral, Uxía Casal apúntase moitos tantos nesta compilación de Vidas exemplares, que destacarei relato por relato no cadro que seguirá a este parágrafo, pero sobre outros diría que se trata dunha literatura densa (cada relato, na súa brevidade, interpreta prodixiosamente unha partitura de moitas voces) que se centra máis no marabilloso e estraño que no puramente fantástico, que gosta de confundir constantemente o real co imaxinario, e que xoga dun xeito abondoso cos finais abertos, permitindo á lectora (neste caso) coarse, como na xanela indiscreta, en vidas alleas… malia que non sempre demasiado exemplares. De feito, poida que sexa pampiña pero non acabo de entender o título que engloba aos vinteún relatos resultantes: Vidas exemplares? Penso que o entendo pero tamén penso que non o entendo. Dende aquí fago un chamamento para preguntarvos se lestes o libro e quedastes tamén ou non con esta sensación. Mais si, deixamos xa as xeneralidades e concretemos: imos co cadro, que será o que máis vos interese (ou non) para disecar o noso obxecto de estudo literario; os relatos de Vidas exemplares, un por un:

Relato (valoración  persoal, ♥  = do mellor; Ø = do peor)
Impresión (en negriña, o eixo do relato)
E Branca non me cre
O tema dos homiños, seres humanos ou cando menos seres á súa imaxe e semellanza en miniatura, é un tema recorrente na literatura universal polo menos dende aquilo de Lilliput. Tamén en castelán hai quen xoga coa idea, por exemplo, Juan José Millás en Lo que sé de los hombrecillos. Series televisivas tan populares coma Os Simpson exploran asemade esta posibilidade.
Conversa na escuridade
Este relato de transfundo apocalíptico ao máis puro Sci-Fi, fala duns seres mutantes con respecto a nós e inconscientes de que o son que capturan a outros seres e temen ser capturados á súa vez por un tal (e terrorífico) Chucco, con ar de monstro mitolóxico.
Tres tristes tigres Ø
Unha historia de pantasmas e infanticidios:  excursionista perdido nun bosque chega a unha solitaria mansión na espesura habitada por tres vellos (dous homes e unha muller) que, sen darlle ocasión a explicarse, falan e falan de feitos arrepiantes que coñecen de primeira man…
O intruso
Triángulo amoroso: un home sente celos… do can, converténdose nun rival pola atención da compañeira. Máis que un relato de amor, eu cualificaríao case de antiamor. O tema do can interferindo relacións de parella tampouco é novo: pode atoparse, entre outros, nas páxinas de Que me queres amor? (de Manuel Rivas), no conto de “Carmiña”, que aparece fielmente reflectido na película de José Luis Cuerda baseada no libro.
O pazo de Galdán
Moi resumido: relato de “non movas o marco que te mato” e de pazos que non son dos donos (Meirás?), pero, por riba, dun xardín paradisíaco que debido a un misterioso pacto co demo os habitantes da señorial edificación non poden pisar (Adán e Eva?)..
Futuro hipotético
Un home pensa como sería se a muller estivese con el… mais ela non está (polo menos enteira) porque foi vítima do crime macabro e uxoricida do primeiro. Unha chamada de atención contra a práctica indiferenza ante a violencia machista? De feito, só en España hai xa máis de trinta mulleres mortas, MORTAS QUERE DICIR ASASINADAS, por esta causa no que levamos de ano (de xaneiro a xuño), sen profundar noutros factores.
Non están de moda
Pese a que matar está mal e quizais é no contexto un pouquiño esaxerado, bravo por esa dependenta que alza a cella ao máis puro estilo DMF (referencia interna para profesionais de bibliotecas) ante a tiranía materna (pobres, sempre calando e tragando ante clientes como as coitadas bibliotecarias ante usuari@s…). Mágoa que ela mesma semelle escravizada pola tiranía da moda
Querido Martiño
Velaquí un relato de misterio, aberto de principio a fin, de beata que podería non ser tal descuberta a través da autocorrespondencia de quen da título ao relato. Pon no gume da navalla as falsas aparencias e a hipocrisía.
Área de descanso
Para min este relato non é un relato senón que pasa a transformarse nun momento dado no chiste este no que vai un no coche e recolle a un autostopista que resulta ser un asasino.  Non debería parecer chiste, pero contábanse algúns así cando eu eran meniña, de escoitar pola radio que escapou un asasino, e non era lenda urbana, prométoo, de meter medo, senón que por algún motivo acababas escachando coa risa. Quizais por iso non o tomei moi en serio, aínda que hai algún xiro interesante arredor da ambigua identidade dos protagonistas: quen é en realidade o asasino?
Mar de fondo
O fantástico (máis marabilloso, diría eu, como xa indiquei máis arriba) irrompe no real; o mar irrompe na terra (ou a terra no mar?, sempre a ambigüidade). En poucos parágrafos transita un triángulo amoroso fabuloso (con seres mitolóxicos incluídos) e lésbico (reivindicación de normalidade para as relacións LGTB; ao cabo, resulta máis doado aceptar estas que unha relación na que aparece polo medio unha serea, ou non?), de novo os celos (coma en O intruso),  e a afabilidade xunto coa mudez (e silencio) fronte ao mal humor e os ultimátums belicosos.
O sorriso de Tadeu Ø
Buff… con este non puiden porque fala de persoas con dúas vidas, unha na casa e outra no traballo, e por riba… banqueiros! (síntovolo, banqueiros, pero ultimamente saídes moito nos telexornais). Finalmente, o protagonista desas dúas vidas, que tiña un perenne sorriso no rostro con toda probabilidade tatuado, logra zafarse das dúas e vivir con liberdade. Se cadra non acabei de entendelo.
A visita
Un home da conta das súas fantasías sexuais (todo light, non vaiades pensar) para acabar descubrindo que estamos ante un vello dos que chaman verde por flirtear con rapazas novas ás que coñece porque a súa muller, vella coma el, está hospitalizada. Un relato agridoce sobre a vellez.
Eu acuso
Facendo uso de novo do recurso da Sci-Fi ou mais ben da Social-Fi, a autora aproveita o relato dun neno asasino (crimes de menores) nunha hipotética sociedade na que o rapaz está integrado nunha tribo de cativos que viven en sumidoiros; denuncia social en toda regra sobre a situación da infancia desesperada na que viven moitos nenos de hoxe en día.
Un reino deste mundo
Cóctel de relixión, éxtases, monxas e travestismo que resulta máis aterrador se cabe porque practicando zapping televisivo o outro día parei a mirar un programa de monxas reposteiras que falan e falan mentres cociñan (ben, en realidade unha fala e a outra asinte) e viñan contando dunha ocasión na que timbrou unha persoa interesada en ingresar no convento movida por unha profunda vocación… que acolleron alborozadas ata que se decataron de que os cromosomas da persoa eran XY e non XX como pensaban… cousas que pasan intramuros.
Non hai plans perfectos
Outro cóctel temático: un ludópata caído en desgraza que oculta sentimentos asasinos, falsas aparencias, amores que agretan amizades, chamadas telefónicas intempestivas…
Feliz aniversario
O amor é cego (e inesperado, e doloroso, e inconsciente, e todo o perdoa –que bíblico me quedou isto último); mais en concreto refírome ao amor aos animais. Rañando máis no fondo podemos mencionar o instinto salvaxe que agochan os animais (e lembro que as persoas o somos) e que agroma cando un menos o espera. Menciónase  a Cortázar, Julio, do que, sen ser unha moi intelixente, podemos presumir influencias ao longo deste relato e da obra en xeral.
Presente imperfecto
De novo protagoniza o relato un rapaz inquietante, autor (ou iso se deixa entrever) dun crime na infancia (como xa ocorrera en Eu acuso), consecuencia de continuos malos tratos, o que evolucionará nunha complicada adolescencia marcada polo illamento que culminará (desgraza sobre desgraza) nun accidente de tráfico.
Moi fráxil
Neste relato coñecemos a unha familia mal avida, marcada pola incomprensión das diferenzas (coma a síndrome de down), por unha desconfianza absoluta e pola inminencia dun crime.
Trafegas na aurora boreal
Un relato trasnoitador, de ambiente escuro, clubs nocturnos, prostitución, negocios turbios e, como non podía ser doutro xeito, crimes de conveniencia amparados por un elemento sobrenatural: a transmutación de almas.
O regreso da enviada
Relato que conecta por sorpresa cun dos primeiros, Conversa na escuridade, e mantén o transfundo apocalíptico do devandito contrastando os puntos de vista das personaxes, sospeitosamente masculino versus feminino, e onde se agarda que Chucco ataque de novo, ou non.
Game Over. Insert coin
Unha achega á adición tecnolóxica, neste caso aos videoxogos, que permite profundar na ludopatía, nas relacións paterno-filiais, nos desastres meteorolóxicos, no Home contra a Natureza.. e na constante e permeable barreira entre fantasía e realidade.

Conclusión: Uxía Casal, altamente recomendable. Para comezar a lela, ou seguir a lela segundo o caso, insert coin ou tarxeta de biblioteca...

POST OVER

4 jun. 2013

María Acosta: "A porta de acceso ó mundo fantástico non pode ser accesible a calquera"

Quen de cando en vez bote un ollo a este blog saberá que andamos a voltas, outra vez máis, coa fantasía en galego. Repasando títulos de literatura fantástica na maleducada lingua rosaliana atopamos un, en concreto, publicado o ano pasado, O enigma dos nove sepulcros; é este un libro que chama inmediatamente a atención de quen le as palabras que están impresas na súa contracapa:
"Un mozo de Coruña que percorría a Cidade Vella, atopa un sumidoiro aberto nunha calella e descende por el para pescudar. Unha porta pintada na parede dálle acceso a un mundo fantástico, mais estrañamente familiar. Este mozo Sen Nome, xunto co seu amigo Brains, pasará unha chea de aventuras polas terras de Gapsiq na procura da solución do Enigma dos Nove Sepulcros."
A autora de O enigma dos nove sepulcros chámase María Acosta e, polo pouco que sabemos dela, a través do que nos contou, posúe una personalidade verdadeiramente activa e inquieta.


Naceu na Coruña no 1959, un ano singular do primeiro ao último dos seus 365 días. En xaneiro, Fidel Castro toma o poder en Cuba ao vencer a Revolución que liderara, e o Papa Xoan XXIII anuncia o Concilio Vaticano II, aínda que máis relevante para nós que iso é que Ana María Matute obtén o premio Nadal por Primera memoria. En febreiro reúnese por vez primeira o Tribunal Europeo de Dereitos Humanos. En marzo, a China invade o Tíbet obrigando ao exilio a moitos budistas, incluído o seu líder, o Dalai Lama. E así van pasando os meses ata que en decembro nace Maria Acosta Díaz, o mesmo mes no que nacerán tamén a cantante Ana Torroja ou o actor Val Kilmer.

Vivirá e estudará na cidade ata que, en 1980, marcha estudar Socioloxía a Madrid, especializándose máis tarde en Antropoloxía Social.

A súa vida transcorre plácida na cidade do oso e o albedro, pero o seu maxín bule sen descanso, e así, nos anos 90, decide apuntarse a un taller literario por correspondencia, e nace así unha das súas primeiras historias, en castelán, que hoxe temos a fortuna de poder ler en galego como A rebelión no espazo para escritores noveis no blog de Galaxia.

A súa imaxinación atopa un caldo de cultivo marabilloso colaborando nunha radio de barrio, que frecuentará por espazo de varios anos nos que experimentará coa rima, versificando novas de actualidade, e cos relatos por fascículos, porque para os oíntes recrea As sombras, unha novela por entregas, de corte policíaco e con partes de literatura fantástica, narrada orixinalmente en castelán, como todo o que escribía por aquela época, pero que rematou por traducir ao galego.

Pouco despois, estudando oposicións a lingua e literatura castelá, interesarase polas Cantigas de Santa María, que a levarán a achegarse á literatura en galego.

Logo de case dúas décadas vivindo lonxe de Galicia, retorna á Coruña en 1999 e, malia que nunca deixa a escrita por completo, non será ata 2008 cando decida poñerse en serio ao choio. De feito, confesounos que dende hai un par de anos, por consello dun libro para escritores, non deixa de escribir un mínimo de tres páxinas ao día. Esta confesión resultounos curiosa, senón á Bibliotecaria Maleducada, polo menos si a min (Dúas Lúas), porque lera algunha vez que José Saramago obrigábase a escribir dúas páxinas ao día, así que María Acosta escribe máis que o mesmo premio Nobel. Non sei se o sabía…

E púxose tan en serio que dende que escribiu a súa primeira historia escrita e pensada en galego, Patacas e máis patacas, xa non puido escribir noutra lingua, nin puido deixar de escribir, e grazas a iso hoxe podemos ter entre as mans O enigma dos nove sepulcros.


Ávidas por saber máis dese mundo no profundo doutro mundo, puxémonos en contacto con ela e fixémoslle chegar un decálogo de cuestións para nós esenciais ao respecto. E, para a nosa ledicia, non tardou nada en respondernos. Velaquí, sen máis demora, a conversa:

Pregunta (Maleducadas). O protagonista de O enigma dos nove sepulcros pasea pola Coruña. É casualidade, porque en calquera lugar podemos atopar portas á fantasía, ou vives a cidade como un lugar proclive ao fantástico?
Resposta (María Acosta). Ámbalas dúas cousas. Por unha banda calquera cousa ou lugar pode suxerirte unha historia, xa sexa de fantasía ou de intriga ou un drama, tan só hai que deixar que a mente atope a historia adecuada ó sitio ou á situación que estás vendo. Por outra, a cidade de Coruña é moi proclive á fantasía, pero tamén ás historias de intriga. 
P. Segundo limos nas sinopses da obra, o protagonista non ten nome. Como é iso? Non resulta complicado guiar a historia a través dunha personaxe anónima? 
R. Pois non resulta complicado, de feito ten un nome que é Sen Nome. Ademais na literatura, e sobre todo nos contos de tradición oral, hai unha morea de personaxes que non teñen nome ó principio da historia porque deben gañalo. Estas historias de heroes sen nome o que realmente están a contar son o camiño de iniciación á outro tipo de vida, polo xeral significa o paso da vida de mozo á vida de adulto. 
P. Chamounos a atención que a porta a un mundo fantástico se atope nos sumidoiros. Por que os sumidoiros? 
R. A porta de acceso ó mundo fantástico atópase nun sumidoiro porque unha entrada dese tipo non pode ser accesible a calquera, debe estar agochada, só pode ser descuberta pola persoa axeitada. O personaxe que descubre este tipo de portas, xa sexa porque entra nun burato dunha árbore, como Alicia, ou porque baixa polo sumidoiro, como Sen Nome, debe ser curioso e con ganas de aprender e de descubrir novas cousas máis aló do seu mundo ordinario. Tan só este tipo de persoas teñen acceso á fantasía e a maxia. Sen Nome atopa a porta porque é curioso, porque ten un afán de descubrir novas cousas, de saber máis. 
P. Que nos podes contar sobre o mundo que atopará o rapaz tras os sumidoiros? En que se diferenza e en que se parece ao noso? 
R. Atopará un mundo familiar e ó mesmo tempo abraiante e absurdo. Será un mundo no que ó principio non se senta cómodo, pero no que, a medida que pase o tempo, comprenderá moito mellor. 
P. Limos que en certa medida comparas o teu libro con Alicia, de Carroll. Que outras referencias, literarias ou non, tiveches á hora de escribir o libro? 
R. Hai un pouco de todo, porque eu son unha persoa que leo de todo. Así que no libro pódense atopar referencias a Alicia no País das Marabillas, sobre todo no que a refire á estrutura (alguén baixa por un burato e accede a un mundo impensable ata o de agora), pero tamén á historia máis antiga de Galicia (os druigras), á mitoloxía grecorromana (isto moi visible no poema que guía a Sen Nome dende o inicio da historia), ós libros clásicos de fadas europeos (aparecen elfos e ananos), ós meus estudos de antropoloxía social (alguén debe ganarse un nome a través dunha serie de probas que debe resolver e só no momento en que demostre a súa madurez terá dereito ó seu novo nome e polo tanto a integrarse na sociedade como un membro adulto máis). 
P. Gústanos a idea de que a fotografía che sirva como inspiración. Con que imaxe, de todas as que acompañan ao libro, te quedarías, e por que? Podes pasárnola para compartila coas nosas lectoras e lectores? 
R. Hai unha imaxe a que lle teño moito cariño que é a do Suplicante e o Gardián do Bosque. Fíxena xa hai unha morea de anos cando estaba a pasear co meu can Ulises, recentemente falecido, polos montes de Bertamiráns. Esta zona preta de Santiago ten unhas paisaxes moi fermosas e aí atopei unha chea de pedras, árbores e casas en ruínas moi suxestivas. Ademais, a miña mente é moi fantasiosa e cando fago unha fotografía, sexa do que sexa, sempre penso ¿que haberá detrás? ¿é o que vexo ou hai algo máis? 
  
O Suplicante e o Gardián do Bosque
Imaxe de María Acosta.

P. Inventar una linguaxe, ou palabras dela, é un recurso moi empregado na literatura fantástica que aparece na túa novela. Xa pensaras empregala ou xurdiu a idea como una necesidade ao ir escribindo? 
R. Dende o principio tiña claro que cada unha das sociedades debería ter un idioma propio, tentei face-la cousa o máis sinxelo posible para non enlearme demasiado, pero como sempre enleeime; por exemplo, coas adiviñas, pareceume que utiliza-las adiviñas como sistema para que Sen Nome vaia avanzando na historia sería divertido, tiñan que estar en verso, tódalas adiviñas tradicionais teñen unha rima, moio sinxela, pero a teñen. Máis dunha vez, mentres estaba escribindo, dábame de labazadas por isto, pero xa comezara e tiña que seguir. ¡En fin! Cousas que pasan. 
P. Sabemos, porque o limos, que es socióloga. Ese feito aparece reflectido no libro nalgún momento? Fixeches alguna chiscadela á túa profesión? 
R. Pregúntoo porque eu o teño feito… Como xa dixen un pouco máis arriba, a miña formación como antropóloga social foi fundamental sobre todo á hora de estrutura-la novela: a historia é a narración dun viaxe iniciático de aprendizaxe, o protagonista debe pasar unha serie de probas para ser considerado como membro adulto da sociedade. Esta estrutura é tamén común a case tódolos contos clásicos. É o que se chama tradicionalmente a viaxe do heroe. 
P. Non é a túa única obra. Pódesnos falar un pouco sobre que outras cousas escribiches? 
R. Escribín tamén novelas de intriga, algunhas delas cun certo toque fantástico como As sombras, que foi a primeira novela que escribín e que mestura un asasinato na praia de Riazor con espías, alquimistas e viaxes espazo temporais, e outras baseadas nun personaxe moi normal, como Patacas e máis patacas, onde unha axudante de cociña atopa un dedo no fondo dun saco de patacas e comeza a investigar e chega a descubrir unha familia moi particular. Teño tamén outra de fantasía que se desenvolve nos Xardíns de Méndez Núñez e onde aparecen mouras, trasnos, meigas, ... 
P. Esta última pregunta reservámola sempre para o final de toda entrevista: Hai algo que non preguntáramos e queiras apuntar? 
R. Si. Gustaríame dicir que en tódalas miñas novelas, aínda que semellen para nenos ou lixeiras de ler, hai sempre unha certa crítica a aspectos da realidade cos que non estou de acordo. Por exemplo, unha novela que titulei Medidas desesperadas. O argumento xurdiu de cando regresei a Coruña despois de case vinte anos estudando e vivindo en Madrid. Daquela xa tiña corenta e non atopaba traballo por ningures: Vou ter que facerme a cirurxía estética e falsifica-lo carné de identidade, dicía ós meus amigos. Desta situación xurdiu Medidas desesperadas. En Patacas e máis patacas, critico as escasas posibilidades de traballo de moita xente e como teñen, ás veces, que recorrer a traballos sen contrato e sen seguro para poder vivir.
Ficamos obrigadas a María Acosta pola súa amabilidade para connosco e a súa disposición para conseguirnos todo o que precisamos para a entrevista. O próximo, xa que logo, é sacar das entrañas de calquera Gapsiq librario este apetecible volume de preto de cincocentas páxinas, ideal para amantes dos tochos coma min, e engulilo en dúas dentadas despois de cear!

Queres saber máis?

2 jun. 2013

A voltas coa fantasía

A petición de Elena Gallego Abad, participante no noso Campionato de Fantasía en Galego, hoxe traémosvos una entrada na que recollemos algunhas escritoras de fantasía na nosa lingua (podedes atopar exemplos de escritoras en castelán en Lecturas en femenino: "Hacia mundos fantásticos").

Xa temos falado neste blog de literatura fantástica, e moito (para proba o citado campeonato), non sabemos ben se por azares da vida ou porque realmente é un xénero que chama actualmente a atención d@s devorador@s de libros. Mais ese non é caso do noso estudo, pois quen isto escribimos non somos teóricas da literatura senón lectoras e animadoras á lectura no grao que este espazo nos permite, así que imos deixar ese debate para o que cadaquén queira pensar e axiña vos falaremos das maleducadas escritoras que teñen no seu haber como mínimo una obra de corte fantástico escrita en galego.

E agora ven o complicado porque, que significa “obra de corte fantástico”? Neste punto imos seguir a definición aberta que propón o blog Digital Traduc: "Coñécese como literatura fantástica calquera relato en que participan fenómenos sobrenaturais e extraordinarios, como a maxia ou a intervención de criaturas inexistentes".*
* A tradución é nosa

Unha vez aclarado en que nos baseamos para falar de fantasía, imos agrupar baixo distintos epígrafes o nome dalgunhas maleducadas escritoras de fantasía, e comezaremos, por esta ruda cortesía que nos caracteriza, por poñer o foco sobre a propia Elena e as outras escritoras seleccionadas para competir no noso peculiar campionato. Que vos parece?

As participantes no noso Campionato de Fantasía: Elena Gallego Abad, María Solar e María Xosé Queizán


Elena Gallego Abad foi unha das participantes no noso Campionato de Fantasía en Galego grazas a ter escrito a triloxía Dragal, un supervendas galego que relata a historia dun misterioso dragón de pedra na Galiza. A historia acadou tal éxito que está en proceso de trasladarse á pantalla (interesantes as reflexións de Ignacio Prados ao respecto) nun proxecto crossmedia múltiple e xuntarse a tantas outras historias escritas por mulleres que trascenderon o papel (nós mesmas o investigamos en "Escritoras: del papel a la pantalla"), o que, centrándonos no caso galego, semella un imposible (repasando a filmografía de longametraxes galegas, só atopamos a adaptación de O club da calceta, de María Reimóndez, e unha mención á futura adaptación de Cobardes, de María Xosé Porteiro, que non sabemos se se levou á práctica; as curtas non puidemos repasalas por falta de tempo). Por certo que, buscando documentación para esta entrada, atopamos un artigo abofé interesante sobre a literatura galega e o cine, "La ficción visible", de José María Paz Gago, que mencionamos para quen guste do tema.

Volvendo ás escritoras de fantasía, as dúas compañeiras que acompañaron a Elena no campionato foron María Xosé Queizán (con O segredo da pedra figueira) e máis María Solar (autora de As meigas de Lupa), tres escritoras e tres obras imprescindibles ao noso ver para construír unha ponte entre o onte e o hoxe da fantasía literaria en galego.



Fantasía infantil: Úrsula Heinze, Ángela Gracián, Ana María Fernández Martínez, An Alfaya…


A elas poderían engadirse outras autoras de literatura infantil e xuvenil xa clásicas, como Úrsula Heinze ( aí está, por exemplo, A nena de ouro), que acaba de recibir a distinción Medalla Castelao 2013 xunto con outros persoeiros e proxectos galaicos. De feito, son moitos os relatos para nen@s que empregan elementos fantásticos, escríbanos homes ou mulleres, talvez porque na nenez vivimos ancorados nun universo no que o real e o irreal aínda non están nitidamente separados. E así, podemos atopar un prado florido onde viven As bolboretas douradas (Ángela Gracián), coñecer a O pirata da illa de Prata (Ana María Fernández Martínez) na súa aventura mariña na que encontrará animais fabulosos mentres procura un lugar onde botar o amarre da súa goleta, ou a fraga de Os seres con raíces na cara (An Alfaya) onde trasnos e fadas andan en bicicleta.



Fantasía xuvenil: Natalia Carou Figueira, Marica Campo, Teresa González Costa…


Para lector@s algo máis avezad@s, internándonos no mundo do libro xuvenil, as escritoras galegas agasállannos con historias que apostan polo fantástico, como O alento nas costas (Natalia Carou Figueira) (coa aparición dunha pantasma medieval nun presente doloroso no que aparece un pantasma peor, o das drogas), un conxunto de lendas con raíz moi galega e moi feminina en Confusión e morte de María Balteira (Marica Campo), e mesmo hai lugar para a distopía en novelas como Eu, pel (Teresa González Costa).



Fantasía sen idade: Carmen Blanco, Begoña Caamaño…


Tamén salientables, aínda que xa sen límite de idade (se é que o tivestes ata agora en conta) son os esforzos de Carmen Blanco en Vermella con lobos, que recrea os contos clásicos como o de Carapuchiña desde unha perspectiva feminista, ou o Morgana en Esmelle de Begoña Caamaño, que da outra volta ao ciclo artúrico para descubrirnos a intimidade de Morgana.

Repasando estes títulos decátome de que achegarse ao xénero fantástico permítelles a moitas escritoras e expertas en feminismo(s) (e machismos) reflexionar sobre o rol das mulleres na sociedade con extensa liberdade.



Aposta editorial pola fantasía: o caso de Urco e Contos Estraños: María Acosta, Vanesa Santiago (ehem ehem), e as escritoras de Verbas de Atenea


Ademais das anteriores, permitide agora que presente a Urco Editora, unha casa especializada en fornecer de fantasía, ciencia ficción e terror o panorama literario galego, enriquecéndoo desde o ano 2007. A través dela, eu mesma me estreei como escritora hai un par de meses (de aí os "ehem ehem" do epígrafe, resulta moi estraño nomearse a unha mesma, e máis cando nos mares dixitais case non emprego ese meu nome -Vanesa Santiago Vázquez- senón o alcume co que todas as maleducadas e maleducados me coñecedes, Dúas Lúas), estrea que chega da man de Daia Dalúa, unha das protagonistas de Ninguén lembra, volume que recolle a historia esquecida de Degon Aerinaira, do Pobo do Norte e da Xente Poderosa da Terra. Mais non foi a miña, como poderedes imaxinar, a primeira aposta de Urco pola literatura fantástica escrita por muller: o ano pasado, sen ir máis lonxe, María Acosta publicou O enigma dos nove sepulcros, que relata a historia dun rapaz que descubre o mundo ignoto que se agocha tras os sumidoiros. Nós quixemos saber máis, e puxémonos en contacto con ela. Á maior brevidade posible poderedes ver o resultado, xa que nos parecía engrosar moito esta mesma entrada incluír aquí todo o que nos contou.

Non quero rematar sen citar a Contos Estraños, proxecto que xorde en 2011 moi ligado ao de Urco, que sacou adiante en marzo deste 2013 o volume Verbas de Atenea, integramente escrito e ilustrado por mulleres, e do que contades coa crónica maleducada da súa presentación oficial mercé a Patricia Mariño, unha das súas contribuintes, onde atoparedes unha chea de sucesos marabillosos que vos sorprenderán. Incluímos, para curiosidades mórbidas, a lista completa de creadoras:
Ana García (texto e ilustración), Maruxa Martínez (texto) e Minia Regos Sanz (ilustración), Suzi Ons (texto) e Ana Castiñeiras (ilustración), Erica Couto (texto), Patricia Mariño (texto), Xulia María Barros (texto) e Judit Pequeño Vázquez (ilustración), Lúa Campos (texto e ilustración), Beatriz Guerra (texto), María Eijo (texto) e Tamara Castro Laplaña (ilustración) e Tuula Ahola (texto).



Fantasía en portugués: Sandra Carvalho, Paulina Chiziane, Marina Colasanti…


Pareceunos interesante citar o nome e a obra dalgunhas escritoras en lingua portuguesa que están ao voso alcance a través da rede de Bibliotecas Nodais de Galicia.

  1. Sandra Carvalho (Portugal): dela podedes ler O círculo do medo, continuación da Saga das Pedras Mágicas)
  2. Paulina Chiziane (Mozambique): preguntade na vosa biblioteca nodal máis próxima polo seu libro O sétimo juramento.
  3. Marina Colasanti (italo-brasileira nacida na ex-colonia portuguesa de Eritrea): escribiu No labirinto do vento. Non volo perdades! --> Dispoñible en galego.

Fantasía en castelán de escritoras galegas: Natalia Corbillón, Isabel Llor, Cristina Prieto Solano, Gala Romaní…


Tamén hai escritoras da terra que prefiren escribir as súas fantasías en castelán. Moitas delas eu non as asociaba a Galicia, pero investigando en Nova Fantasía aprendes moitas cousas...

  1. Natalia Corbillón (Ourense): autora da triloxía Los Hijos de Gea.
  2. Isabel Llor (Vigo): autora de La capilla blanca.
  3. Cristina Prieto Solano (Ferrol): autora de La claridad de la sombra.
  4. Gala Romaní (Vigo): autora de La sombra de los lobos.

Escritoras non galegas traducidas ao galego


Por fin, por deferencia a quen saboreamos con auténtica gula a fantasía escrita en galego, engado aquí un trío de ases extraancares* que podemos ler na rosaliana lingua.
* Neoloxismo 100% maleducado: quere dicir máis alá dos Ancares, non galegas.

  1. Maite Carranza (Cataluña): deléitanos coa triloxía de A Guerra das Bruxas, escrita orixinalmente en castelán.
  2. Cornelia Funke (Alemaña): súa é a aínda inacabada saga Mundoespello.
  3. JK Rowling (Inglaterra): non podía faltar a colección de Harry Potter, traducida segundo estimacións da Wikipedia a 67 idiomas.

Un par de apuntamentos sobre fantasía en galego


17 may. 2013

E Rosalía cantou

Levamos un par de meses (dende o 24 de febreiro, Día de Rosalía) cun proxecto aberto, o Canta Rosalía, que nos levou a achegarnos á obra en castelán da poeta. O motivo era empredrar o vestíbulo desta entrada. A mágoa é que certos agradables imprevistos (a publicación da primiera novela dunha servidora) impediron que profundáramos todo o que quixeramos nel, falándovos dalgunhas novelas de Rosalía como El caballero de las botas azules o do peliñoscrechos (neoloxismo maleducado) Follas novas, mais hoxe non podiamos deixar de rematalo cunha entrada de benvida a Rosalía na nosa colonia Lecturas en femenino e unhgalería de imaxes con fragmentos de Cantares gallegos en Facebook lista para compartir para celebrar o 150 aniversario da súa publicación neste 17 de maio, día para lembrar tamén a Roberto Vidal Bolaño, creador que medra engrandecéndose no mundo do teatro galaico. E vós, con que fragmento rosaliano vos quedades?
Fragmento de "Cantares gallegos" (1863)

4 may. 2013

May the 4th, outro ano máis

O catro de maio, como saberedes se vides seguindo a nosa árbore de blogs dende hai tempo, é o Día de Star Wars. Por que? A resposta podedes atopala nunha entrada propia da nosa colonia Lecturas en femeninoDivas de la Space Opera.
Este ano, facendo unha paréntese no noso Canta Rosalía (que temos, pobre axenda, tan abandonado, mais non esquecido), queremos facer un chamamento a todas as escritoras galegas amantes das aventuras espaciais, porque non atopamos moito onde trillar nese eido, para que se poñen ao choio e ter algo novo do que falarvos o ano que ven por estas datas. Non obstante, temos apuntados un par de títulos que, malia non encadrarse completamente na Space Opera máis tradicional, si comparten elementos con ela, e poden servirvos para festexar en galego este galáctico 4 de maio. De que libros falamos:

 Unicrom, de Rosa Enríquez.
A ruésa Rosa Enríquez, cuxos alicerces na escrita están na poesía, constrúe en Unicrom un multiverso fantástico a través do achado dun manuscrito. Segundo nos contan os trasnos dos libros (IES do Poio), léndoo poderemos "viaxar nun boroloco ata Artex e coñecer a Asor e a Aser" ou "prepararnos para ir á guerra e loitar pola paz do planeta".
Rosa Enríquez fala de Unicrom:

- O caderno de bitácora: aventuras espaciais, de María Reimóndez.
María Reimóndez traza neste caderno de bitácora un roteiro a través das galaxias durante o cal a capitana reimon vai desfiando as miudezas dunha viaxe estelar que teñen como norte non identificado ao misterioso mariñeiro s.


Apuntamentos sobre o libro e a súa autora:

24 abr. 2013

As Universidades tamén len

Estes dous días pasados, 22 e 23 de abril, formei parte do público dunhas xornadas adicadas á marabillosa capacidade de ler organizadas pola Facultade de Educación da Universidade da Coruña, inserida na Rede Internacional de Universidades Lectoras. Así o comunicaba o xornal La Opinión de A Coruña:
O primeiro dos días, o luns 22, falou o profesor de metafísica Ángel Gabilondo, que, como a súa especialidade indica, deleitounos cunha conversa transcendente arredor do poder do logos, da palabra. O tamén ex-ministro teceu palabra tras palabra tras palabra cun maremágnum verbal que se presentou baixo o epígrafe "Darse á lectura! (ou eloxio da palabra escrita)". E desvelou a esencia de ler como un moverse, un motivar, un emocionar... A lectura como saúde, como escritura na alma xordida tras a curiosidade á que inducen as palabras. E falou do ler como elixir, do ritmo, da respiración da lectura, zugando aquí e alá, cal laboriosa abella, mencións a Nietzsche, a Antonio Prieto e o seu Secretum, ao Fedro e ao Banquete platónicos, a Descartes, a José Ángel Valente, a María Zambrano, a Paul Valéry, a Milorad Pavić... E rematar descubríndonos que o autor (ou autora) é o primeiro lector (ou lectora), e a lectora (ou lector) a última autora (ou autor). Porque, ao cabo, o autor/a le libros non escritos ou, o que ven sendo o mesmo, escribe...

Despois falou Andoni Calderón, experto en ALFIN, bibliotecario da Universidad Complutense de Madrid e responsable do blog Si no lo leo no lo creo, explicando toda a forza do ler dende tempos inmemoriais ata a actualidade para irlle dando forma a unha idea que daba título á súa ponencia: "As bibliotecas universitarias e a promoción da lectura coas TIC", quen tentou demostrar que estamos na prehistoria dunha nova forma de ler, dado que o lector/a transfórmase en lectoespectador/a coas novas tecnoloxías. Tentou tamén aguzar a nosa mente para descubrir o acto de ler nos recunchos máis inesperados, porque a lectura non é só literatura, e menciona como exemplo disto a Chema Madoz, fotógrafo de prestixio, que nunha das súas creacións ilustra as Greguerías de Ramón Gómez de la Serna. Segundo os mandados dos dereitos do lector, e mesmo os clásicos axiomas ou leis do matemático e bibliotecario Ranganathan que tod@ bibliotecari@ coñece (verdade, Bibliotecaria Maleducada?), Calderón reivindicou que o canon lector ("isto gústame, isto non me gusta...") pode e debe establecelo cada persoa para si mesma. Ademáis de eloxiar o texto dixital seguindo o exemplo de José Manuel Lucia Mejías, o hipermedia, a rede e as CI2 (Competencias Informáticas Informacionales), resaltando que o contido independizouse, en certa medida, do continente, non por iso deixou de mencionar (moi someramente, que o tempo botóuselle enriba) como se anima á lectura nas bibliotecas das facultades, por exemplo, coidando a colección de ocio ou organizando actividades arredor de lecturas obrigatorias. Malia tanto falar de textos dixitais, non esqueceu repasar o nome dalgúns autores cuxas obras naceron primeiramente en papel, como Miguel Hernández, José Agustín Goytisolo ou Alberto Manguel.


Tras eles, un dos organizadores do evento, Héctor Pose, falou da Rede Internacional de Universidades Lectoras, dentro da que se enmarcaban estas xornadas.

Onte, martes 23, foi quenda para dous coloquios: un, conformado polos lectores Consuelo Bautista (xornalista radiofónica), Quico Cadaval (actor e contista, entre outras cousas) e Fernando Vázquez (adestrador de fútbol de primeira división) e, o segundo, polos escritores (ou, cando menos, en calidade diso viñan) Tonhito de Poi (polifacético galego coñecido polo seu paso pola banda de rock bravú Heredeiros da Crus), María Solar (outra todoterreo, neste caso do audiovisual galego, que completa o seu perfil coa escrita) e, a carón deles, Anxo Fariña, que tampouco lles anda á zaga aos outros dous xa que, ademáis de escritor, é tamén ilustrador e deseñador.

O luns non levei cámara, pero onte si, así que, en canto me sexa posible, editarei uns pequeniños fragmentos de vídeo que grabei, mais xa podedes gozar dunha galería fotográfica do evento picando na seguinte ligazón:


Dende o punto de vista maleducado, as dúas intervencións máis substanciosas foron as de Concha Bautista e as de María Solar. A primeira, porque falou da súa experiencia persoal como lectora en xeral e como lectora de mulleres en particular. A segunda, evidentemente, polo feito de ser muller e escritora a un tempo, e porque nos falou dalgunhas das súas creacións literarias.

Intervención de Concha Bautista


Falou a xornalista con toda a sensibilidade que a asolagaba neses intres da súa historia lectora dende os inicios, con Enyd Blyton, ata o presente, repasando polo camiño lecturas en prosa e verso, de ficción e non ficción. E mencionou a escritores, si (a Mark Twain, a Mario Vargas Llosa, a Gabriel García Márquez, a Eduardo Blanco Amor, Ramón Otero Pedrayo, Carlos Casares, John Irving, José Luis Sampedro -que, a carón de obras mestras da literatura escribiu ensaios proféticos como El mercado y la globalización-, Paul Auster, Julio Llamazares ou Miguel Delibes, por se estivestes onte naquel salón de actos e perdestes algún nome), pero falou tamén do que a nós nos toca máis de preto, delas, das maleducadas, das mulleres que escribindo lograron que a lectora que era Concha Bautista no momento e lugar determinados comprendese que significaba iso de ser muller, de sentirse sen entendelo un paso por detrás dos que se din homes, e non obstante grazas a podelo ler puido dar ese paso adiante para observarse tal e como eta, e tal e como podería ser.

E a quen lle debe Consuelo Bautista, segundo contou, o seu recoñecerse como muller? A Karen Blixen, coas súas Memorias de África, a Carmen Martín Gaite e a Rosalía de Castro, a Emily Dickinson, poeta estadounidense contemporánea da galega, Almudena Grandes, co seu grande tamén Inés y la alegría, a Jane Austen e o seu (así, en inglés), Pride and Prejudice. E por suposto, con elas, a inmensas ensaístas como Simone de Beauvoir e o seu xa clásico e vixente O segundo sexo ou á Clarissa Pinkola Estés de Mulleres que corren cos lobos (non sabemos se está traducido ao galego, pero si ao castelán como Mujeres que corren con los lobos).

Intervención de María Solar


E que dicir da intervención de María Solar? Sinxelamente, que reivindicou a dignidade da literatura infantil e xuvenil, dentro da que se enmarcan os seus últimos éxitos como A verdadeira historia da mosca da tele ou As meigas de Lupa, que está a piques de ver a luz nunha segunda edición da que adiantou en exclusiva que irá acompañada da banda sonora que lle compuxo, para a súa marabilla, un lector, e comentou en varias ocasións que seguro que entre o público se agochaba algún ou algunha escritor ou escritora. E alí estaba eu pensando, non sabes canta razón tés, eu, que veño de publicar Ninguén lembra, para que teña interese en sabelo (e para quen non, pois xa escrito está).

Ao remate, abofé, tras o pracer de escoitar a María Solar, non puiden menos de achegarme a saudala e pedirlle unha dedicatoria para o meu exemplar de As meigas de Lupa, que xa vai tamén dedicado para tod@s vós, que nos ledes. Se non me credes, botádelle un ollo á proba fotográfica que adxunto...


E logo deste longo post (para compensar en algo a brevidade do que colguei onte), déixovos coas vosas felices lecturas, querid@s maleducad@s. ¡Seguímonos!

23 abr. 2013

Volvede máis tarde

Buff... Ola, ola, xa sei que é o día do libro, pero precisamente por iso hoxe estou moi ocupada: teño un na man esquerda mentres escribo a un só dedo coa dereita! Nada, déixovos. Pola tardiña vos conto o que planificamos entre a Bibliotecaria Maleducada e máis eu para festexar a data. Que si, que si... Que agora estou a ler embebida... Vinde á noite, mellor aínda, que isto está imposible de ceibar...

17 mar. 2013

Lírica en castelán da musa do galego


Andan xa ansiosos por sucar o océano os versos rosalianos que liberaremos para que a voz da musa cante de beira a beira. Mais o tempo (climatoloxicamente falando) non acaba de cadrar coas nosas intencións, e temos a proposta gardada dentro dunha paréntese que pecharemos en canto poidamos. Mais non queremos deixar pasar máis días sen seguir dándolle voz a Rosalía, que cante e que cante, que non cale nunca, e hoxe decantámonos pola súa obra lírica en castelán, que o galego témolo reservado coma un tesouro precioso para as últimas semanas da axenda, as que nos acheguen ao dezasete de maio.
Que non só no maltratado galego cantou a poeta; tamén na lingua que chegou de Castela, e cremos que, igual que se di de Joyce, que moldeaba a lingua inglesa mellor que calquera literato (ou literata) da vella Inglaterra, Rosalía empregou a lingua dos “castellanos de Castilla” con absoluto virtuosismo, para descrédito dos intelectuais que non querían crer no xenio desta creadora irrepetible nin como muller nin como galega. En resumo: que escribía en galego porque lle daba a gana, non porque non o fixese ben en castelán. Definitivamente, maleducada!
Así, rescataremos intres fugaces do que describimos a continuación:

LA FLOR (1857)

Estamos ante o seu primeiro libro de versos, publicado durante unha estancia en Madrid e baixo a influencia da lectura de autores románticos. Nel comezan a esbozarse temáticas que estarán presentes, en maior ou menor medida, ao longo de toda a súa obra, relacionadas cos sentimentos máis escuros e sombríos.


A MI MADRE (1863)

A pesar de que nos primeiros anos Rosalía e a súa nai non poden convivir debido a que non é recoñecida polo pai e é criada por unhas tías, cando a nai a leva finalmente con ela a relación entre as dúas será moi intensa. Cando a nai lle falta, Rosalía sente que perdeu a alguén fundamental e que con ela morreu unha parte de si mesma. Por iso lle dedicará esta pequena homenaxe estruturada nuns poucos poemas.


EN LAS ORILLAS DEL SAR (1884)

No último libro de versos publicado por Rosalía, a súa mestría é xa indubidable. Os poemas que o integran, innovadores en canto á métrica, inspirarán máis adiante a outros grandes creadores polo simbolismo que rebordan. Neles, vence o pesimismo e a desesperanza.



OUTROS POEMAS

Podemos ler, ademais, outros poemas soltos recompilados hoxe nas súas obras completas, que selan cun broche de ouro a bibliografía da autora.




PARTICIPA!

E que pretendemos con todo isto, nesta ocasión? Que leva implicito o "Participa!" de hoxe? Dado que na primeira fixemos campaña de buzoneo real e na segunda quixemos deixar ao mar a responsabilidade de espallar o cantar de Rosalía, agora será cousa vosa: compartide nas redes sociais (Facebook, Twitter, etc.) as nosas imaxes! Que se escoite a voz da musa! Canta, Rosalía!